خواص و فواید کاسنی

خواص و فواید کاسنی

کاسنی چیست؟

هندبا که در فارسی کاسنی نامیده می‌شود، نباتی است معروف و در اکثر شهرها و کشورها می‌روید و دارای انواع و اقسام می‌باشد. کاسنی معمولی با نام علمی ‎Cichorium intybus L به زبان ترکی چیرتلیق نام دارد. کاسنی از راسته گل مینا (Asterales) تیره گل‌ستاره‌ای‌ها (Asteraceae) از رده کاسنی‌ها (Cichorium) است. از این گیاه دو گونه کِشتی و چهار تا شش گونه وحشی موجود است. نوع وحشی آن تا یک متر و نوع پرورش یافته آن تا دو متر هم رشد می‌کند. کاسنی بری که به tansy شهرت دارد در ایران نمی‌روید. کاسنی زرد که به گل قاصدک شهرت دارد و در طب قدیم ایران به نام ترخشقون نام برده‌اند در بیشتر نواحی ایران پراکندگی دارد و کاسنی معمولی.

گیاه کاسنی

کاسنی معمولی، یک گیاه دارویی پایا با گل‌های آبی یا ارغوانی است. کاسنی در اصل بومی جهان قدیم است و بعداً در قاره آمریکا نیز به‌صورت گیاه خودروی کنار جاده‌ای درآمده‌است. منشأ اصلی این گیاه اروپای مرکزی، مناطق غربی و مرکزی آسیا و شمال آفریقا است و پراکندگی وسیعی در نواحی مختلف ایران به خصوص شهرستان اقلید، آذربایجان و مناطق کوهستانی خراسان دارد. به آب و هوای خنک، آفتابی یا کمی سایه نیاز دارد و گرمای شدید تابستان را تحمل نمی‌کند.


شاید بتوان به جرات ادعا کرد که کاسنی یکی از معدود گیاهانی است که از دیرباز تا کنون توانسته است جایگاه درمانی خود را در ملل و نحل به قوت حفظ کند. تقریبا تمامی ملت‌ها؛ کاسنی را از اعصار بسیار کهن تا امروز مصرف کرده‌اند. به عقیده بسیاری از خبرگان علم پزشکی، هیچ داروی موثری مانند کاسنی شهرت جهانی پیدا کرده و مصرف آن تا این حد همگانی و عمومی نشده است.

کاسنی در طب ایرانی

خواص عمومی کاسنی عبارت است از مسکن حدت صفرا و خون و تشنگی همچنین کاسنی در ترکیب با داروهای مناسب دیگر برای معالجه سردردهای گرم صفراوی و تورم‌های گرم و درد چشم و ورم‌ حلق و ورم گلو مناسب است. در ضمن کاسنی در بیماری خفقان که حرکت اختلاجی قلب است و امروزه به نام طپش قلب نامیده می‌شود بسیار نافع است. از خواص مشهور کاسنی این است که در تقویت قلب خصوصا باز کردن گرفتگی های مجاری کبد و طحال و کلیه و هم چنین استسقای گرم و خرد کردن سنگها و گرفتگی احشاء و عروق و تقویت کلیه مؤثر می باشد. نوع وحشی آن با طبع سرد و خشک در آخر اول قابض طبع و مقوی معده و قاطع خونریزی لثه و مدر شدید بول و حیض و شیر و حمول عصاره آن طبق دستور ورم هائی که از گرمی در نقاط مختلف بدن تولید می‌شود را از بین می‌برد.

یکی از شرح‌های مختصری که در خواص و فواید کاسنی نوشته شده، متعلق به حکیم میرمحمد مومن زمان تنکابنی است که در زمان شاه سلیمان صفوی می‌زیسته و مقبره‌اش در شهر مقدس مشهد به گند سبز مشهور است. حکیم ممدوح در این شرح مختصر به چند خاصیت کاسنی اشاره کرده:

خواص برگ کاسنی

طبیعت کاسنی، سرد و تر در درجه اول است. دارای اجزای حاره لطیفه است و مفتح یا گشاینده سدد کبدی است. مقوی کبد، مسکن حرارت خون و صفرا و تشنگی است. همچنین مسکن التهاب معده است و موافق کبد حار و بارد، منقی مجاری ادرار و کلیه و بهترین دارو برای درمان یرقان سددی است. برای درمان تب‌های مزمن مفید است. مقوی معده، رفع کننده تعفن رطوبات است.

خواص تخم کاسنی

طبیعت تخم کاسنی در درجه دوم سرد و خشک و مایل به حرارت است. دارای اجزای بارده است و برای تب‌های صفراوی، تب‌های سددی، یرقان و خفقان قلب یا طپش قلب نفع دارد. تخم کاسنی برای صداع یعنی سردرد، بیماری‌های کبد، دفع سموم، ضعف کلیه، بیماری‌های طحال و برای تحریک اشتها تاثیرات بی بدیلی دارد.

خواص ریشه کاسنی

طبیعت ریشه کاسنی، در درجه اول گرم و در درجه دوم خشک است. ریشه کاسنی به غایت مفتح و ملطف اخلاط است. منقی مجاری غذا و مدر بول است و مصفی خون، همچنین رفع کننده ورم احشا و ورم استسقا است و منضج و محلل موادی است که مسسب تب‌های مرکبه مزمن و دردهای مفاصل می‌شوند.

برای خرید عرق کاسنی اصل و اعلا اینجا ضربه بزنید.

خواص عرق کاسنی

طبیعت یا طبع عرق کاسنی سرد و تر است، تمامی خواص آب کاسنی را داراست به جز اینکه از آن ضعیفتر است. نسبت به برگ کاسنی لطیف تر و دارای سرعت نفوذ بیشتری است.

کاسنی داروی کبدی

همان طور که ملاحظه می‌شود، تقریبا تمامی شرایطی که لازم است یک داروی کبدی دارا باشد، کاسنی به تنهایی دارد. کاسنی دارای خاصیت تبرید است ولی با این که دارای طبیعت سرد است، مضر کبد نیست، زیرا که تبرید مفرط مضر کبد است و تبرید کاسنی از درجه اول تجاوز نمی‌کند. از طرفی مرارتی که در کاسنی وجود دارد از جمله مفنحات غیرمسخن است و این ویژگی، کاسنی را از سایر گیاهانی که دارای طبیعت سرد هستند متمایز کرده است.

مضرات و مصلحات کاسنی

آب برگ کاسنی، برای بیمارانی که سرفه می‌کنند، ضرر دارد و مصلح آن شکر است. تخم کاسنی، مقی و بسیار بد طعم است و مصلح آن سکنجبین و ادویه خوش‌بو است.

بهترین اوقات مصرف کاسنی

مصرف کاسنی مانند سایر داروها هر زمان که طبیب صلاح بداند، قابل استفاده است. لکن طبق نظر حکمای طب ایرانی، بهترین زمان مصرف کاسنی صبح ناشتا است. به خصوص که چهار روز قبل از مصرف کاسنی حقنه منقی امعا را انجام داده باشند و روده قولون تا حدودی از فضولات پاک شده باشد. بر این اساس قبل از مصرف کاسنی، در صورت صلاحدید طبیب لازم است پاکسازی روده قولون انجام شود.

منبع: کتاب مجموعه مقالات مکتب طب ایرانی تالیف استاد محمد عبادیانی

مخزن الادویه، تألیف مرحوم سید محمد حسین عقیلی علوی خراسانی شیرازی

نظرات بازدیدکنندگان