خواص و فواید شلغم

خواص و فواید شلغم

شلغم چیست؟


شلغم که در انگلیسی turnip یا white turnip نام دارد از بقولات مشهور و نوعی سبزی ریشه‌ای است به رنگ سبز و سفید یا بنفش و با برگ‌هایی ناصاف و بریدگی‌های زیاد است. شلغم نه تنها از نظر ارزش غذایی و خواص معدنی‌اش ارزنده‌است، بلکه از نظر سایر ویژگی‌های غیر غذایی هم سرآمد بوده و در زمره سبزی‌های مهم شمرده می‌شود. شلغم در خانواده سبزیجاتی نظیر کلم بروکلی، کلم بروکسل، کلم برگ و خردل قرار می‌گیرد.
شلغم چه خاصیتی دارد؟ خواص شلغم پخته چیست؟ طبع شلغم چیست؟ اگر به دنبال پاسخ به این سوال‌ها هستید، پیشنهاد می‌کنیم این مطلب را با دقت مطالعه کنید، مطلب زیر بخشی از مقاله خواص شلغم از منظر تحفه از کتاب مجموعه مقالات طب ایرانی نوشته استاد محمد عبادیانی است.

خواص شلغم در طب سنتی

وقتی هوا سرد می‌شود نوع سبزیجاتی که خالق یکتا برای استفاده بشر قرار داده است نیز متفاوت می‌شود. یکی از این سبزیجات که در فصول سرد به دست می آید و برای تندرستان و بیماران حکم کیمیا را دارد، شلغم است. ابتدا لازم است با نگاهی به کتاب تحفه حکیم مومن با برخی از خواص شلغم آشنا شوید.

طبع یا طبیعت شلغم

شلغم بستانی، در اولِ دوم گرم و در اول تر است. شلغم دارای انواعی است. نوع بری آن که به طور خودرو در زمین ها می‌روید بنا بر قول صاحب کتاب تحفه حکیم، دو قسم؛ و نوع بستانی آن یعنی قسمی که در مزارع کشت می‌شود یک قسم است. نوع بستانی شلغم دارای طبع، طبیعت یا مزاج گرم و تر است. بنابراین بدون آن که به افعال کلی بدن ضرر و زیانی وارد کند، برای مدت طولانی قابل مصرف است.

ارزش غذایی شلغم

شلغم، کثیرالغذاست. باید دانست که برگ های شلغم هم مورد مصرف قرار می‌گیرند ولی از نظر غذائیت، جزو غذاهای معتدلِ صالحُ الکیموسِ قلیل الغذاست. بیخ آن که مانند غده زیرزمینی است، از نظر غذائیت، کثیرالغذاست. زیرا بعد از عمل هضم، خلط خون بسیاری از آن حاصل می‌شود، بر خلاف برگ آن که خلط خون کمی تولید می‌کند. از خاصیت های متفاوت در برگ و بیخ شلغم، هم کسانی که نیازمند تولید خلط خون زیاد هستند- مانند ناقهین- و هم کسانی که نیازمند خلط خون کم هستند- مانند افراد مبتلا به امتلای خونی- می توانند به ویژه در سرماخوردگی‌ها استفاده کنند.

شلغم برانگیزاننده قوای جنسی

شلغم، مهیّج باه است. میل جنسی یا به اصطلاح امروزی لیبیدو یکی از ارکان توانایی‌های جنسی به شمار می‌رود. چنانچه این عامل در کسی کاهش یابد او را به نوعی ناتوانی جنسی مبتلا می‌کند. برخی مواد خوراکی هستند که میل جنسی را در افراد افزایش می‌دهند. حکما به این امر تهییج قوه باه می‌گویند. شلغم به خصوص بیخ آن در این دسته از خوراکی‌ها قرار دارد. یکی از شیوه‌های مصرف شلغم برای تهییج قوه باه، مصرف مربای شلغم است. مربای شلغم که بسیار لذیذ و خوشمزه است، یک فرآورده غذایی مناسب برای تهییج نیروی جنسی در هر دو جنس مرد و زن است. مربای شلغم را می‌توان به عنوان صبحانه یا دسر بعد از هر غذا میل کرد. از ویژگی‌های مربای شلغم این است که مانند شلغم خام، نفاخ نیست و به همین دلیل همه افراد حتی کسانی که دچار نفخ معده هستند نیز می‌توانند از آن استفاده کنند. روش دیگری که برای مصرف شلغم به عنوان تقویت کننده قوه باه سفارش شده است مخلل شلغم است. ویژگی مخلل یا ترشی شلغم این است که می‌توان همواره آن را به عنوان چاشنی با غذاها خورد.

خواص و فواید شلغم

از دیگر روش‌های مصرف شلغم برای تقویت نیروی جنسی که نعوظ را نیز قوت می‌بخشد، این است که شلغم را با خمیر می‌پوشانند و آن را در زیر آتش می‌پزند. پختن شلغم به این روش از این رو دارای مزیت است که رطوبات فضلیه موجود در شلغم را به کلی تحلیل نمی‌برد، زیرا خمیر از تحلیل رفتن کامل آن جلوگیری می‌کند. ولی اشکال این نوع روش پخت، آن است که به این ترتیب شلغم، قلیل النضج و جشاء آور می‌شود یعنی سبب بروز آروغ در فرد می‌شود. زیرا خمیر مانع از تحلیل ریاح شلغم می‌شود. با این وجود، شلغمی که به این روش پخته می‌شود، در تقویت باه، از مخلل شلغم قوی تر است.

شلغم بهترین مدر گیاهی

شلغم، مدرّ بول و مفتت حصات است. شلغم با افزایش میزان ادرار به دفع فضولات بدن کمک می‌کند. زیرا شلغم یک تحریک کننده ترشح ادرار است. کلیه مدرات بول را در بیماری سنگ کلیه و مثانه تجویز می‌کنند. برای این منظور یک روش این است که شلغم را رنده می‌کنند و کمی فلفل سیاه به خاطر اصلاح نفخ ناشی از شلغم به آن اضافه و میل می‌کنند. این عمل بسته به نوع سنگ و مقدار حجم سنگ و با توجه به مکان سنگ باید انجام شود. بنابراین برای این منظور بهتر است با مشورت پزشک معالج از شلغم استفاده شود.

شلغم تقویت کننده بینایی

شلغم، مقوّی باصره است. یعنی نیروی بینایی را افزایش می‌دهد. همچنین شلغم، رافع سعال و ملین طبع و سینه است. کسی که می‌خواهد از شلغم به عنوان داروی ضدسرفه و نرم کننده سینه استفاده کند، می‌تواند مقداری شلغم را بعد از شستن خرد کند و در آب بجوشاند تا کاملاً پخته شود. سپس از این طبیخ به مرور میل کند. این طبیخ شلغم فوق العاده مفید سینه است. طبیخ شلغم دفع نفث(خلط سینه) را تسهیل می‌کند، سرفه را آرام می‌کند و برای درمان سرماخوردگی دارویی کارساز است. همچنین می‌توان شلغم را به صورت شربت تهیه کرد. برای تهیه شربت شلغم باید آب آن را با هم وزنش شکر روی حرارت ملایم پخت تا به قوام شربت رسد. از این شربت روزانه ۳ تا ۵ قاشق غذاخوری میل شود. این شربت مانند طبیخ شلغم که بیان شد برای زکام سرماخوردگی و حتی درد لوزتین و ورم آنها بسیار مفید است.

مضرات شلغم

تنها زیانی که برای شلغم ذکر شده است، یکی، نفّاخ بودن آن و دیگری، دیر هضم بودنش است. مصلحات یعنی دفع زیان کننده‌های شلغم: حکما، برای رفع مضرات شلغم، زیره و شیرینی‌ها را به عنوان مصلحات شلغم بیان کرده‌اند. بنابراین اگر همراه شلغم یا روی شلغم زیره پاشیده شود یا با شیرینی میل شود، دچار مضرات آن نخواهد شد.

مخلل یا ترشی شلغم

ترشی شلغم ملطف رطوبات، مقوّی احشاء، مشهّی و بی نفخ است. زیرا در اثر ماندن در سرکه، ریاح آن تحلیل می‌رود و خاصیت جلادهندگی آن بیشتر می‌شود.

روش تهیه ترشی شلغم

مقدار دلخواه شلغم نازک و بی ریشه را بشویند و به قطعات دلخواه ببرند و داخل ظرف شیشه‌ای بریزند. سرکه انگوری خانگی بسیار تند (به مقدار کافی) و به دلخواه خردل یا سایر چاشنی ها را (به مقدار کم) به آن اضافه کنند. در ظرف را ببندند و بگذارند برسد. چنانچه بخواهند بسیار جالی و مقطع اخلاط لزج و غلیظ شود باید ادویه جالیه و مقطعه بر آن اضافه کنند.


منبع: کتاب داروهای آبدست طبیب در مکتب طب ایرانی تالیف استاد محمد عبادیانی

نظرات بازدیدکنندگان