خواص کنجد در طب سنتی

خواص کنجد در طب سنتی

خواص کنجد و روغن کنجد

می‌توانید در این مطلب موارد زیر را بخوانید:

  • کنجد چیست
  • طبع کنجد
  • خواص کنجد
  • مضرات کنجد
  • طبع روغن کنجد
  • خواص روغن کنجد
  • مضرات روغن کنجد

کنجد اسم فارسی سمسم است و دانه‌ای است معروف که از آن روغن می‌گیرند به لغت حبشه‌ای جلجلان و در زبان هندی به آن تِل می‌گویند. بهترین نوع کنجد، سفید تازۀ چرب و بالیده آن است که قوت آن تا دو سال باقی می‌ماند.

کنجد گیاهی است از رده دولپه‌ای‌های پیوسته گلبرگ که سردسته تیره کنجدها است. این گیاه یک ساله‌است و ارتفاعش بالغ بر یک متر است. دانه کنجد از گیاه کنجد گرفته می‌شود و یکی از قدیمی ترین گیاهان روغنی در جهان محسوب می‌شود. بسیار مقاوم است و می‌تواند در انواع شرایط آب و هوایی رشد کند. دانه‌های کنجد بسیار کوچک هستند، حدود 2 میلی متر عرض و 3 تا 4 میلی متر طول دارند.

در اكثر شهرها نانوایان کنجد پوست کنده را بر روى نان مى‌پاشند و مردم از آن حلوا مى‌سازند و روغن آن كه در زبان عربی دهن الحل نام دارد بسیار معروف است و در ساخت اكثر انواع روغن‌ پایه‌ی اصلی ساخت روغن است، مانند روغن بنفشه با پایه کنجد و در ترکیب بسیاری از مرهم‌ها نیز جزی اصلی است.

خاصیت کنجد این است که زود متغير و متكرج و فاسد نمى‌شود چراکه لزوجت و غلظت خاصی دارد. دانه کنجد خصوصا وقتی كه پوست گرفته نشده باشد دير فاسد می‌شود، اما کنجد پوست گرفته شده به نسبت پوست گرفته نشده زودتر فاسد می‌شود.

طبع کنجد

طبیعت کنجد در آخر اول گرم و تر و با رطوبت لزجه و در دوم گرم و تر نیز گفته‌اند. به عبارت ساده‌تر از منظر مکتب طب سنتی ایرانی طبع کنجد گرم و تر است.

​خواص کنجد

خاصیت بازکنندگی از خواص کنجد است، کنجد صالح الكيموس و قليل الغذا و چاق کننده و ملين صوت و نرم کننده خشونت حلق و مصلح اخلاط سوخته و مواد سوداوی و ملين روده‌ها و مقعد و تحلیل برنده ورم‌های گرم است.

آشاميدن آن با شراب جهت بهبود گزش عقرب و افعى مفید است. اگر کنجد را با هموزنش شكر و خشخاش و مغز بادام پوست گرفته مخلوط کرده و هر روز از مجموع آن حدود 30گرم میل کنید برای فربه نمودن بدن و تقويت قوای جنسی بسیار موثر است.

شيرۀ كوبيدۀ کنجد همراه با نبات برای رفع سوزش معده و مرى و ترش کردن و دفع رطوبت معده‌ی سوداوى و سوزش ادويۀ و خلط گرم و نرمی معده و روده و دفع سنك کلیه به شرط مداومت بر مصرف آن نافع است.

خوردن مقداری کنجد با مقداری گردو سوخته جهت قطع خون بواسير ​​مجرب است و آشاميدن جوشانده کنجد همراه با نخود مدر حيض و مسقط جنين است. اگر ۱۰۰ گرم آب جوشانده شده کنجد را با شراب و شربت مويز و روغن كنجد و مقداری انيسون ناشتا بنوشند برای رفع خارش دموى و بلغمی و خشونت پوست و شقاق بسیار مجرب دانسته‌اند. همچنین همراه کردن کنجد با بزر كتان برای تقويت قوه باه و افزایش مقدار منی بسیار نافع است. در ضمن آشاميدن کنجد سائيدۀ شده با شراب جهت رفع قولنج و گزیدگی مار موثر است.

 ضماد کردن کنجد روی بدن تحلیل برنده ورم‌ها و نرم کننده پوست و رفع کننده آثار سياهی و خالکوبی و سطبرى عصب و برطرف کننده قولنج و قولون و گزیدگی مار و سوختگي با آتش است. همچنین ضماد کنجد بعد از سوختگی مانع آب افتادن پوست و تسكين درد و رنج آن می‌شود.

محلول آب برگ کنجد باعث بلندی و سیاهی مو و رفع کننده جوش‌های سوداوى سر می‌شود و ضماد جوشانده آن با شراب جهت تحليل ورم چشم و ضربان آن نافع است. هر گاه ریشۀ گیاه کنجد را در آب بجوشانند و سر و مو را با آن بشویند باعث درازی و سیاهی مو و رافع نموست و ابريۀ آن می‌شود.

خرید روغن کنجد

مضرات کنجد

از معایب و مضرات کنجد این است که دیر هضم است لذا برای برطرف کردن عوارض هضم سنگین آن، بهتر است کنجد را بريان نموده و با عسل يا مُرى و آبکامه میل کنند چراکه این کار باعث سرعت انحدار آن می‌شود، یعنی ترکیب کردن کنجد با موارد ذکر شده باعث می‌شود زودتر از معده عبور کند. همچنین خوردن کنجد با پوست موجب بدبوئی دهان و سردرد می‌شود که مصلح آن عسل است.

روغن کنجد

روغن کنجد در زبان انگلیسی Sesame oil در زبان عربی شیرج، دُهْن الجلجلان، دهن السمسم و دهن الحل نام دارد. روغن کنجد نوعی روغن خوراکی است که از دانه‌های کنجد بدست می‌آید. این روغن علاوه بر آنکه در جنوب هندوستان در آشپزی کاربرد دارد، در آشپزی چینی، کره‌ای، ژاپنی، خاورمیانه و جنوب‌شرقی آسیا به‌عنوان طعم‌دهنده بکار می‌رود و رایحه و مزه‌ای منحصربه‌فرد دارد.

اگر روغن کنجد را از کنجد پوست نگرفته تهیه کرده و سرخ کنند دهن الحلّ نامیده می‌شود که خاصیت لزوجت یا چسبندگی زیادی دارد اما چنانچه روغن کنجد را از کنجد پوست گرفته و بریان شده تهیه کنند چسبندگی کمتری خواهد داشت. اما چنانچه کنجد را نرم بكوبید و یا در ظرفی با آب مخلوط کنند و خوب به هم بزنند تا گرم شود و روغن آن جدا شود، روغن حاصل به دست آمده از این روش دارای رطوبت بیشتری است.

ارده چیست

چنانچه کنجد پوست گرفته‌ی بریان شده را سائيده یا بکوبند و روغن آن را خارج نکنند در فارسی به آن ارده و در عربی رهشی می‌گویند. از ارده بیشتر برای وعده غذایی صبحانه استفاده می‌شود تا انرژی لازم را برای تمام تامین کند. این ماده غذایی مقوی فاقد هر گونه افزودنی، اعم از شیمیایی و غیرشیمیایی و صددرصد طبیعی است. ارده را با عسل یا شیره یا دوشاب مخلوط می‌کنند.

طبع روغن کنجد

روغن کنجد از بهترین روغن‌های گیاهی سالم و از پر مصرف‌ترین‌ روغن‌ها در دنیا است‌. از منظر طب سنتی ایرانی طبیعت یا طبع روغن کنجد در دوم گرم و تر است و تا هفت سال قوت آن باقی مى‌ماند.

خواص روغن کنجد

آشاميدن روغن کنجد با ادويۀ مناسب بازکننده گرفتگی‌ها و ملين و مرطوب کننده و چاق کننده و رفع کننده احتراق حادث از خلط گرم است. همچنین خواص این روغن در بهبود تنگی نفس و سرفه‌های خشک و زخم‌های ریه و تشنج يابس قويتر از دانه كنجد است.

قطره جوشانده آن همراه با فلفل سفيد و مصطكي برای باز کردن گرفتگی گوش و طلاى آن با سفيدۀ تخم مرغ برای تحليل ورم‌های چشم و غير آن و مخلوط با روغن زيتون و زردۀ تخم‌مرغ برای رفع ورم چشم و با بزر قطونا برای زبری پوست و خارش بدن و سوختگی آتش و جراحتى كه از نوره ایجاد شده باشد مفید است.

ماليدن قيروطی کنجد بر صورت برای نيكوئی و صفا و براقي و نرمي پوست صورت بسیار مفيد است. همچنين روغن‌مالی کردن مكرر بدن و انداختن پارچۀ آغشته به روغن کنجد بر عضو و يا اعضا برای زخم جدرى که نوعی از آبله است و عبارت است از دانه های ریز قرمزرنگی است که سر آنها سفید است و در تمام یا بیشتر بدن پراکنده میشود و آن را نقطه دار میسازد مفید است

مضرات روغن کنجد

روغن کنجد برای افراد سوداوى مزاج مضر است و همچنین این روغن دیر هضم و سست کننده معده و قريب الاستحاله به خلط صفرا و در صورتی که مغز ضعیف باشد باعث آسیب به آن می‌شود. مصلح روغن کنجد جوشانيدن آن با پياز و يا همراه کردن آن با اندكی خمير و آشاميدن آن با آب‌ليمو و آبكامه و امثال آن است. بدل یا جایگزین روغن کنجد، روغن بادام شيرين است

منابع:

مخزن الأدويه دائرة المعارف خوردنیها و داروهای پزشکی سنتی ایران (طبع قدیم) صفحه 516 

 

نظرات بازدیدکنندگان